Nepal Flood 2026 : नेपाळमध्ये महापुराने हाहाकार; चीनवर प्रश्न, बीजिंगने दिले स्पष्टीकरण
नेपाळ आणि चीनच्या सीमेलगतच्या हिमालयीन भागात 26 ऑगस्ट रोजी आलेल्या भीषण फ्लॅश फ्लडने संपूर्ण दक्षिण आशियाला हादरवून सोडले आहे. तिबेटमधून सुरू झालेल्या पाण्याच्या प्रचंड लोंढ्याने नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात मोठे नुकसान केले. अनेक गावे, पूल, रस्ते आणि जलविद्युत प्रकल्प वाहून गेले असून मृतांचा आकडा 170 पेक्षा अधिक झाला आहे. अनेक नागरिक अजूनही बेपत्ता आहेत. या आपत्तीनंतर नेपाळमध्ये एक मोठा प्रश्न उपस्थित झाला आहे – हा पूर चीनमधील भूगर्भीय धरण (Geological Disaster Dam) फुटल्यामुळे आला का? या चर्चेला आता चीनने अधिकृत उत्तर दिले आहे.
नेपाळमध्ये नेमके काय घडले?
नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात बुधवारी सकाळी अचानक मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा प्रवाह खाली आला. हवामान खात्यानुसार त्या भागात मुसळधार पाऊस नव्हता. त्यामुळे स्थानिक नागरिकांना इतक्या मोठ्या पुराची कोणतीही कल्पना नव्हती.
तिबेट सीमेजवळील हिमनदी परिसरात बर्फ आणि मोठमोठे दगड कोसळल्याने नदीत अचानक प्रचंड पाणी आणि मातीचा लोंढा आला. हा प्रवाह ल्हेंडे खोला मार्गे भोटे कोशी नदीत मिसळला आणि काही मिनिटांतच रसुवा परिसरात विनाश घडवून गेला.
या पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली, पूल तुटले, रस्ते खचले आणि सीमावर्ती भागातील संपर्क पूर्णपणे तुटला.
रसुवा जिल्ह्यात सर्वाधिक नुकसान
रसुवा जिल्हा हा चीन-नेपाळ सीमेवरील महत्त्वाचा भाग मानला जातो. याच भागातून रसुवागढी-ग्यिरोंग सीमा मार्ग चीनशी जोडला जातो. फ्लॅश फ्लडमुळे हा मार्ग मोठ्या प्रमाणात बाधित झाला.
स्थानिक प्रशासनाच्या माहितीनुसार,
अनेक जलविद्युत प्रकल्पांचे नुकसान झाले.
सीमावर्ती व्यापार पूर्णपणे ठप्प झाला.
पोलिस, कामगार आणि स्थानिक नागरिक पुरात वाहून गेले.
अनेक गावांचा बाहेरील जगाशी संपर्क तुटला.
बचाव पथके अजूनही बेपत्ता नागरिकांचा शोध घेत आहेत.
चीनवर का उपस्थित झाले प्रश्न?
पूरानंतर नेपाळमधील अनेक पत्रकार, पर्यावरण अभ्यासक आणि नागरिकांनी चीनवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले.
त्यांचे म्हणणे असे की, तिबेटमध्ये आधुनिक उपग्रह प्रणाली आणि हिमनदी निरीक्षण व्यवस्था असताना इतक्या मोठ्या आपत्तीची माहिती नेपाळला आधी का देण्यात आली नाही?
सीमेवरील ग्यिरोंग पोर्ट आणि रसुवागढी सीमा चौकी आधीच बाधित झाल्याचे समजले होते. अशा परिस्थितीत खालील भागातील लोकांना वेळेवर इशारा मिळाला असता तर अनेकांचे प्राण वाचले असते, असा दावा नेपाळमधील अनेकांनी केला.
सोशल मीडियावरही “चीनने इशारा दिला नाही” अशी चर्चा मोठ्या प्रमाणावर सुरू झाली.
बीजिंगने आरोप फेटाळले
नेपाळमधील चीनच्या दूतावासाने या सर्व दाव्यांना खोटे ठरवले आहे.
चीनच्या अधिकृत निवेदनात म्हटले आहे की, “चीनमधील भूगर्भीय धरण फुटल्यामुळे नेपाळमध्ये पूर आला” हा दावा चुकीचा आहे.
चीनच्या म्हणण्यानुसार, ही नैसर्गिक आपत्ती नेपाळ-चीन सीमेवरील हिमनदी परिसरात घडली आणि दोन्ही देशांमध्ये मोठे नुकसान झाले.
बीजिंगने पुढे असेही म्हटले की, अशा संकटाच्या वेळी आरोप-प्रत्यारोप करून उपयोग नाही. दोन्ही देशांनी एकत्र येऊन आपत्ती व्यवस्थापन मजबूत करण्याची गरज आहे.
पूराचे खरे कारण काय असू शकते?
हवामान आणि हिमनदी अभ्यासकांच्या मते, या पुरामागे Glacial Lake Outburst Flood (GLOF) असण्याची शक्यता सर्वाधिक आहे.
GLOF म्हणजे काय?
हिमनदी वितळल्यानंतर तयार झालेल्या तलावाचे नैसर्गिक बांध तुटल्यास मोठ्या प्रमाणात पाणी, बर्फ आणि दगड खाली वाहून येतात. यालाच GLOF म्हटले जाते.
या वेळीही हिमनदीजवळ मोठा बर्फाचा भाग कोसळला. त्यामुळे नदीचा प्रवाह अडला किंवा हिमनदी तलावात मोठी लाट निर्माण झाली आणि त्यानंतर अचानक प्रचंड पूर आला, अशी प्राथमिक माहिती समोर आली आहे.
भूकंप झाला होता का?
सुरुवातीला काही वृत्तांमध्ये भूकंपामुळे भूस्खलन झाल्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता.
मात्र अमेरिकेच्या भूवैज्ञानिक संस्थेच्या (USGS) नंतरच्या विश्लेषणानुसार त्या भागात मोठा भूकंप झाल्याचे स्पष्ट पुरावे मिळाले नाहीत.
यामुळे हिमनदी कोसळण्यामागील नेमके कारण अजूनही तपासात आहे. हवामान बदल, तापमान वाढ आणि हिमनद्यांमधील अस्थिरता यांचाही अभ्यास केला जात आहे.
हवामान बदलामुळे वाढतोय धोका
हिमालयीन भागात गेल्या काही वर्षांत तापमान सातत्याने वाढत आहे. त्यामुळे हिमनद्या वेगाने वितळत असून नवीन हिमनदी तलाव तयार होत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते,
हिमनदी तलावांची संख्या वाढत आहे.
बर्फाचे मोठे तुकडे अचानक कोसळण्याचा धोका वाढला आहे.
अशा फ्लॅश फ्लडच्या घटना भविष्यात अधिक वाढू शकतात.
नेपाळ, भारत आणि चीन या तिन्ही देशांसाठी हिमालयातील हवामान बदल मोठे आव्हान ठरत आहे.
भारतावरही परिणाम
नेपाळमधील या पुराचा परिणाम भारतातील बिहार राज्यावरही होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
गंडक आणि कोशी नदीच्या पाण्याच्या पातळीत वाढ होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन बिहार प्रशासनाने सतर्कतेचा इशारा दिला आहे.
सीमावर्ती जिल्ह्यांमध्ये नदीकाठच्या गावांना सावध राहण्यास सांगण्यात आले असून जलसंपदा विभाग परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहे.
बचाव आणि मदतकार्य सुरू
नेपाळ सरकार, लष्कर, पोलीस आणि स्वयंसेवी संस्था युद्धपातळीवर मदतकार्य करत आहेत.
हेलिकॉप्टरद्वारे अडकलेल्या नागरिकांची सुटका सुरू आहे.
तात्पुरती निवारा केंद्रे उभारण्यात आली आहेत.
अन्न, पिण्याचे पाणी आणि औषधांचा पुरवठा सुरू आहे.
सीमावर्ती भागात शोधमोहीम अजूनही सुरू आहे.
अनेक भागांमध्ये रस्ते तुटल्यामुळे मदत पोहोचवण्यात अडचणी येत आहेत.
नेपाळ-चीन समन्वयाची गरज
नेपाळमधील हवामान अभ्यासक आणि माजी अधिकाऱ्यांनी दोन्ही देशांमध्ये मजबूत Early Warning System उभारण्याची मागणी केली आहे.
हिमनदी तलाव, भूस्खलन आणि पूर यांची माहिती रिअल-टाइममध्ये एकमेकांना मिळाल्यास भविष्यात जीवितहानी कमी होऊ शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
हिमालयीन सीमावर्ती भाग हवामान बदलामुळे अधिक संवेदनशील होत असल्याने संयुक्त निरीक्षण व्यवस्था आवश्यक असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
पुढे काय?
नेपाळच्या जल व हवामान विभागाने या पूराच्या कारणांचा सखोल तपास सुरू केला आहे. हिमनदी तलाव फुटला की मोठे भूस्खलन झाले, याचा वैज्ञानिक अभ्यास केला जात आहे.
दरम्यान, चीनने आरोप फेटाळले असले तरी नेपाळमध्ये वेळेवर इशारा का मिळाला नाही, हा प्रश्न अजूनही चर्चेत आहे.
हे पण नक्की वाचा
भारतातील 10 सर्वात श्रीमंत क्रिकेटपटू 2026 | कोणाकडे आहे सर्वाधिक संपत्ती?
मध्यप्रदेशांमधून हृदय द्रावक घटना समोर आली आहे
1 thought on “Nepal Flood 2026 : नेपाळमध्ये महापुराने हाहाकार; चीनवर प्रश्न, बीजिंगने दिले स्पष्टीकरण”